Muvaffakiyetten Sonra Neden Hüzünleniyoruz?
Başarı, toplumda birden fazla vakit bir varış noktası, bir ödül ya da “son” olarak sunulur. Lakin gerçek hayatta kimi beşerler için bu an, beklenen sevinçten çok boşluk ve hüzün hissiyle gelir.
Psikolojide bu duyguya “başarı sonrası hüzün” deniyor. Kulağa tuhaf gelse de, aslında epeyce insani bir durum. Uzun yıllar süren uğraş, fedakarlıklar ve uğraşlar sonunda gelen muvaffakiyet, şahısta hem kimlik hem de mana krizine yol açabiliyor.
Yıllarca bir gaye uğruna emek veren birey, bu uğurda çaba eden benliğini adeta hayatının merkezine yerleştirir.
Ancak gaye gerçekleştiğinde, bu güçlü “mücadeleci kimlik” artık fonksiyonunu yitirir. Ve bu yalnızca bir maksat kaybı değil, birebir vakitte kişinin kendisiyle kurduğu bağı da sorgulamasına neden olur.
Psikolog John Bowlby’nin bağlanma kuramı bu durumu uygun açıklar:
İnsan sadece diğerlerine değil, kendi içindeki benliklere de bağlanır. Yani uğraşla tanımlanan “eski benliğe” veda etmek, aslında bir yas sürecidir.
Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramına nazaran ise bu periyot, bireyin kimlik bütünlüğünü tekrar kurmak zorunda kaldığı bir geçiş anıdır. Bu an, bilhassa başarıyı kendi bedelinin temel kaynağı haline getirmiş şahıslar için sancılı geçer. Artık “kimim?” sorusu değil, “bundan sonra kim olacağım?” sorusu öne çıkar.
Fonagy ve Target’a nazaran bu süreç, kişinin geçmiş tecrübelerine yüklediği manayla yakından bağlantılıdır. Şayet hayatın manası daima gayrette bulunduysa, muvaffakiyetten sonra gelen bu duraksama, kişiyi derin bir varoluşsal sorgulamayla baş başa bırakabilir.
Viktor Frankl’ın logoterapi yaklaşımı da bu noktada devreye girer: İnsan hayatında mana kaybı yaşadığında, ruhsal boşluklar ve depresif ruh halleri kaçınılmaz hale gelir.
Bu duygusal geçiş, sırf meslekle ilgili değil. Ruhsal düzgünleşme, aile içi istikrar kurma ya da uzun müddettir devam eden bir terapide sona gelmek üzere soyut başarılardan sonra da yaşanabilir. Zira muvaffakiyet, birden fazla vakit bir “son” üzere görünse de, ruhsal olarak aslında bir başlangıçtır.
Mentalizasyon kuramına nazaran de geçmişte hayatını çaba üzerinden tanımlamış bireyler için bu yeni periyotta mana yitimi yaşanabilir. Viktor Frankl’ın logoterapi yaklaşımında vurguladığı üzere, insan hayatında mana hissini kaybettiğinde ruhsal boşluklar ve depresif hisler kaçınılmaz hale gelir.
Peki ne yapılmalı?
Bu süreçle başa çıkmanın yolu, eski benliğe düşmanlık değil, şefkatle vedalaşmaktan geçiyor. Muvaffakiyete giden yolda size eşlik etmiş mücadeleci tarafınıza minnetle yaklaşmak, onu bir yük değil bir yoldaş olarak görmek değerli. Bu sayede kişi, kendini sadece muvaffakiyet ve efor üzerinden tanımlamaktan çıkarak daha bütünlüklü bir öz-anlayış geliştirebilir.
Başarı sonrası yaşanan bu paradoksal hüzün, aslında ferdî gelişimin derinleştiği, kimliğin tekrar formlandığı dönüştürücü bir eşik olabilir. Bu hissi bastırmak yerine manalandırmak, yasını tutmak ve hayatın yeni evresine ahenk sağlamak, bireyin olgunlaşma seyahatinde değerli bir fırsata dönüşebilir.
“İnsan, bitirdiği savaşları değil; onların akabinde kim olduğunu hatırladığında büyür.”— Carl Jung
Her muvaffakiyet bir tepe üzere görünse de, aslında yeni bir içsel seyahatin başlangıcıdır. O dorukta durup aşağıya baktığınızda, arkanızda bıraktığınız her şeyle yüzleşme vakti gelir. İşte o an, muvaffakiyetten fazlasını temsil eder: tekrar doğuşu.
Eğer bir gün ulaştığınız gaye sizi memnun etmek yerine derin bir sessizliğe sürüklüyorsa, bilin ki bu boşluk bir son değil; daha manalı bir hayatın kapısını aralama yüreğidir.
Başardığınızda hissettiğiniz hüzün, tahminen de en derin dönüşümünüzün birinci işaretidir.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün müelliflerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
