Temiz Görünen Davranışlara Dikkat: Çocuklarda Şiddet Eğilimi Neden Olur?

Çocuklarda şiddet eğilimi tek bir nedene bağlı olarak gelişmez. Genetik yatkınlık ile çevresel tesirlerin birleşimi sonucu ortaya çıkar. Bilhassa fizikî ya da duygusal istismara maruz kalma, aile içinde şiddete tanıklık etme, zorbalık yaşama üzere durumlar değerli risk faktörleri ortasında yer alır. Çocuk, şiddeti birçok vakit müşahede yoluyla öğrenir ve vakitle bu davranışı olağan bir reaksiyon olarak benimseyebilir.

Araştırmalar, aile ortamının belirleyici rol oynadığını açıkça gösteriyor. Daima tartışma yaşanan, sert disiplin tekniklerinin uygulandığı ya da duygusal bağın zayıf olduğu ortamlarda büyüyen çocuklarda saldırganlık daha sık görülür. 

Aynı biçimde ihmal edilme, yalnız bırakılma ya da kâfi ilgi görmeme üzere durumlar da çocuğun öfkesini denetim edememesine yol açabilir. Çocuk, kendini söz edemediği noktada şiddeti bir bağlantı aracı olarak kullanmaya başlayabilir.

Bunun yanı sıra medya tesiri de göz gerisi edilmemelidir. Şiddet içerikli diziler, oyunlar ve toplumsal medya içerikleri, bilhassa küçük yaşlarda gerçeklik algısını etkileyebilir. Çocuk, izlediği davranışları model alarak benzeri yansılar geliştirebilir. Bununla birlikte konutta silah bulunması, ekonomik zorluklar ve toplumsal dayanak eksikliği üzere faktörler de riski artırır. Beyin travmaları yahut birtakım nörolojik durumlar da davranış denetimini zorlaştırabilir.

Şiddet eğilimi erken yaşlardan itibaren kendini gösterebilir. Bilhassa davranışsal ve duygusal kimi işaretler dikkatle takip edilmelidir:

• Yoğun öfke ve sık öfke patlamaları

• Sürekli sonlu ve tahammülsüz olma

• Fiziksel agresyon (vurmak, itmek, ziyan vermek)

• Kavga etme ve tehdit davranışları

• Hayvanlara ziyan verme eğilimi

• Eşyaları bilerek kırma yahut ziyan verme

• Aşırı dürtüsellik ve denetim kaybı

• Kolay hayal kırıklığı yaşama

• Sosyal olarak içe kapanma ve yalnızlaşma

• Sürekli huzursuzluk ve gerginlik hali

Bu belirtiler ‘geçici’ olarak değerlendirilmemeli ve dikkatle izlenmelidir.

Şiddet davranışı erken periyotta fark edilmediğinde vakitle kalıcı hale gelebilir. Çocukluk devrinde başlayan saldırganlık, ilerleyen yaşlarda daha önemli davranış meselelerine dönüşebilir. Toplumsal bağlantılarda bozulma, okul sorunları ve ahenk meseleleri sık görülür.

Araştırmalar, erken müdahale edilmeyen şiddet eğiliminin ilerleyen yıllarda cürüm davranışlarına kadar uzanabileceğini gösteriyor. Bu nedenle davranışların küçümsenmemesi ve ‘zamanla geçer’ fikriyle ertelenmemesi büyük ehemmiyet taşır.

Şiddet eğilimi olan çocuğa nasıl yaklaşılmalıdır?

Şiddet eğilimi gösteren çocuklara yaklaşım, davranışın kendisi kadar kıymetlidir. Yanlış yansılar durumu daha da derinleştirebilir. Sağlıklı bir irtibat kurabilmek için şu adımlar öne çıkar:

• Öncelikle davranışın nedenini ve tetikleyicilerini anlamaya çalışmak

• Çocuğun şiddet hakkında ne düşündüğünü öğrenmek

• Tepkilerde dengeli olmak ve ebeveynler ortasında tıpkı yaklaşımı sürdürmek

• Net, açık ve anlaşılır sonlar koymak

• Olumlu davranışları fark edip övmek

• Yargılayıcı ve suçlayıcı sözlerden kaçınmak

• Tehdit etmek yerine sakin ve kararlı bir lisan kullanmak

• Çocuğun hislerini söz etmesine alan tanımak

• Sevildiğini ve kıymet gördüğünü hissettirmek

• Birlikte kaliteli vakit geçirmek

• Okul ile irtibatta kalmak ve rehberlik takviyesi almak

• Gerekli durumlarda bir uzmandan yardım almak

Şiddet eğilimi gösteren çocuklarda erken müdahale büyük fark yaratır. Süreci sağlıklı yönetebilmek için şu adımlar değerli:

• Davranışın altında yatan nedenleri anlamaya çalışmak

• Çocuğun kendini söz edebileceği inançlı bir bağlantı ortamı oluşturmak

• Yargılayıcı ve suçlayıcı lisan kullanmaktan kaçınmak

• Aile içinde dengeli ve net sonlar koymak

• Olumlu davranışları fark edip desteklemek

• Ekran müddetini denetim altında tutmak

• Şiddet içeriklerinden uzak bir ortam sağlamak

• Sosyal aktivitelere yönlendirmek (spor, sanat vb.)

• Ebeveyn olarak olumlu davranışlara rol model olmak

• Gerekli durumlarda uzman dayanağı almak