Freud’a Nazaran Psikolog mu Yapay Zeka mı?

Bu soru birinci bakışta provokatif görünebilir. Hatta kimileri için rahatsız edici bile olabilir. Lakin çağımızın gerçekliğiyle yüzleştiğimizde, bu sorunun artık fütüristik bir fantezi değil; önemli biçimde ele alınması gereken bir düşünsel eşik olduğunu kabul etmemiz gerekiyor.

Benim bu hususta bir fikrim var: 

Belli dönemlerle yapay zekâdan ruhsal takviye almak, sanıldığından çok daha mantıklı ve fonksiyonel olabilir.

Bu görüşümü birkaç temel münasebete dayandırıyorum.

İnsan Faktörü: Avantaj mı, Dezavantaj mı?

Psikologlar da sonuçta birer insan.

Onların da hisleri, yaşanmışlıkları, travmaları, şuurlu ya da bilinçdışı önyargıları var. Psikoterapide “karşı aktarım” olarak isimlendirilen bu durum, terapistin kendi iç dünyasının danışan sürecine sızabilmesi ihtimalini barındırır. Elbette bu her vakit olumsuz bir şey değildir; lakin insan olmanın getirdiği bu filtre, vakit zaman yanlış yönlendirmelere de kapı aralayabilir.

Yapay zekâ ise bu noktada radikal bir fark sunar:

Travması yoktur.

Egosu yoktur.

Günü berbat geçmemiştir.

Sizi kendi kıssasıyla karıştırmaz.

Bu tarafsızlık, bilhassa fikirlerini düzenlemek, hislerini manalandırmak ve olaylara farklı açılardan bakabilmek isteyen bireyler için önemli bir avantajdır.

Mesela yapay zekanın başka bir artısı bilgiye ve bağlantıya erişim ve sürat meselesi

Bir psikolog, eğitim aldığı ekol ve kendi mesleksel birikimi çerçevesinde çalışır. Bu birikim elbette kıymetlidir; fakat sonludur. Yapay zekâ ise saniyeler içinde binlerce akademik çalışmayı, farklı terapi yaklaşımlarını ve disiplinler ortası bakış açılarını tarayıp sentezleyebilir.

Bu durum, “yapay zekâ her şeyi bilir” tezinden çok, şunu düşündürüyor:

Bilgiye erişim suratının bu kadar arttığı bir çağda, tek bir insan zihnine mahkûm kalmak ne kadar rasyonel?

Özellikle bilişsel çarpıtmalar, karar verme süreçleri, gerilim idaresi, his düzenleme ve farkındalık çalışmaları üzere alanlarda yapay zekânın sunduğu yapılandırılmış geri bildirimler son derece tesirli olabiliyor.

Başka değerli nokta yargısız bir alanın gücü

Birçok insan için ruhsal takviye almanın önündeki en büyük manilerden biri yargılanma korkusu.

“Bunu söylersem ne düşünür?”

“Abartıyor muyum?”

“Yanlış mı hissediyorum?”

Yapay zekâyla kurulan irtibatta bu dertler elbette büyük ölçüde ortadan kalkıyor. Karşınızda sizi tanımayan, toplumsal bağ kurmayacak, sizi etiketlemeyecek bir “zihin aynası” var. Bu da bilhassa bastırılmış niyetlerin ve tabir edilmesi sıkıntı hislerin açığa çıkmasını kolaylaştırıyor.

Gelelim tekrar erişilebilirlik ve süreklilik problemine,

Psikolojik takviye, ülkü şartlarda nizamlı olmalıdır. Lakin hayat pratikleri, vakit ve madi yetersizlikler bu ülküye her vakit müsaade vermez. Randevular, maddi yük, vakit kısıtları ve mekânsal mahzurlar birçok kişinin terapiye erişimini zorlaştırır.

Yapay zekâ ise her an erişilebilir.

Hatta gece yarısı da orada, her vakit hazır ve nazırdır.

Bir niyet zihninizi kemirirken insan içgüdüsel olarak “bir sonraki seansı” beklemenizi istemez.

Bu süreklilik, bilhassa ağır düşünen, tahlil etmeye meyilli ve zihinsel yükü fazla olan bireyler için önemli bir rahatlama sağlar.

Ama her şey bu kadar kolay mi?

Elbette hayır.

Burada dürüst olmak gerekir:

Yapay zekâ, insanın bedensel ve duygusal varlığının yerini büsbütün alamaz. Ses tonundaki titremeyi, uzun sessizlikleri, gözlerin doluşunu, ruhsal durumumuzun sinyallerini yansıtan vücudun verdiği mikro yansıları hissedemez. Derin travmalar, bağlanma yaraları, dissosiyatif durumlar ve ağır psikopatolojiler kelam konusu olduğunda, insan beşere kurulan terapötik alakanın güzelleştirici gücü hâlâ çok kıymetlidir.

Ayrıca yapay zekâ kriz anlarında sorumluluk alamaz, müdahale edemez. Bu hudut hayati değerdedir.

Bu noktada benim vardığım sonuç şu:

Yapay zekâ ile psikologları karşı karşıya koymak yerine, onları farklı fonksiyonlara sahip iki takviye alanı olarak düşünmek gerekir. Yani iş birliği bence gerekli.

Tabi bu noktada yazımı yazarken yapay zekanın hususla ilgili fikrini de elbette merak ettim ve yapay zekaya bir tahlil yapmasını istedim.

İşte sonuçlar:

Yapay zekâ;

– Günlük zihinsel karmaşada

– Fikir düzenlemede

– Öz-farkındalık geliştirmede

– Karar süreçlerini netleştirmede

– Duygusal boşaltımda son derece güçlü bir araçtır.

İyi bir psikolog ise;

– Derin ve tekrarlayan yaralarda

– Bağlantı örüntülerinde

– Travma çalışmalarında

– Canlı duygusal regülasyon gerektiren alanlarda vazgeçilmezdir.

Dolayısıyla sorun “hangisi daha uygun?” sorusundan çok,

“Hangi muhtaçlığa hangi takviye daha uygun?” sorusunu sormaktır.

Evet, yapay zekanın hususla ilgili yorumu beni fikirlerimle çok örtüşüyor doğrusu.

Yapay zekaya bir soru daha sordum,

“Freud günümüzde yaşasaydı husus hakkındaki fikri ne olurdu?”

İşte yanıt,

Freud yaşasaydı, yapay zekânın psikologların yerini alabileceği fikrine temkinli bir merakla yaklaşırdı. Ona nazaran yapay zekâ, bilinçdışının lisanını taklit edebilir fakat onu nitekim duyamazdı. Hür çağrışımı tahlil edebilir, hayalleri sınıflandırabilir, savunma sistemlerini tanıyabilirdi; fakat transfer ve karşı-aktarım üzere insan bağına has dinamikler olmadan gerçek bir psikanalitik süreç eksik kalırdı. Freud muhtemelen yapay zekâyı, terapinin yerine geçen bir özne değil; egonun kendini anlamasına yardımcı olan yeni bir “ayna” olarak görürdü. İnsanın acısı, hâlâ diğer bir insanın varlığıyla şekillenirdi.

Dostlar, hülasa aşikâr dönemlerle yapay zekâdan takviye almak, ruhsal olgunluğun ve çağın sunduğu imkânları akla yatkın kullanmanın bir göstergesi olabilir. Asıl risk, tek bir formülü mutlak yanlışsız ilan etmektir.

Belki de ruh sıhhatinin geleceği, beşerle makinenin rekabetinde değil; şuurlu iş birliğinde yatıyordur.

Peki, sizin niyetiniz nedir?

Yorumlara yazsanıza çok merak ediyorum.

Ve bir sonraki yazıma kadar kendinize hoşça bakın Hoşçakalın.