Psikolojiye Nazaran Neden İsimleri Unuturuz?
Sokakta tanıdık birine rastlanınca yüz çabucak hatırlanıyor. Nereden tanındığı da birçok vakit çıkarılıyor. Ama isim kısmına gelince zihin apansız durabiliyor. Epey yaygın yaşanan toplumsal krizlerden biri tam olarak burada başlıyor. İşin gerisinde ise beynin çalışma hali yer alıyor.
Beyin, yüzleri tanımak için özel sistem kullanıyor
İnsan beyni, yüzleri algılama konusunda şaşırtan derecede gelişmiş çalışıyor. Şakak bölgesine yakın alanda yer alan ve bilim dünyasında ‘fusiform face area’ olarak bilinen kısım, sırf yüzleri fark etme konusunda etkin rol üstleniyor.
Araştırmalar, kişi bir yüz gördüğünde kelam konusu alanın süratle devreye girdiğini gösteriyor. Mesken, otomobil ya da masa üzere objelerde tıpkı reaksiyon görülmüyor. Yani beyin, insan yüzünü öteki imgelerden farklı kategoride pahalandırıyor.
Durum o kadar güçlü ki beşerler vakit zaman bulutlarda, taşlarda, prizlerde hatta musluklarda bile yüz görüyormuş üzere hissediyor. Psikolojide ‘pareidolia’ ismi verilen eğilim de yüz tanıma sisteminin ne kadar hassas olduğunu ortaya koyuyor. Velhasıl zihin, yüzleri seçmek ve hafızaya atmak konusunda epey argümanlı davranıyor.
İsim hatırlamak ise tanımaktan çok daha sıkıntı işlem
Birini görünce beynin yaptığı şey aslında epeyce kolay. Daha evvel karşılaşılıp karşılaşılmadığını denetim ediyor ve süratli biçimde tanıdık sinyali veriyor. Ama isim hatırlamakta birebir kolaylık yok. Zira isimler birden fazla vakit mana taşımayan etiketler üzere depolanıyor. Yüz ortada dururken isim görünmüyor, zihin onu hafıza içinden çekip çıkarmak zorunda kalıyor.
Üstelik isimler, saç rengi ya da giysi usulü üzere açıklayıcı bilgiler kadar güçlü ipucu taşımıyor. O yüzden kişi hakkında pek çok ayrıntı akla gelirken ismi bir türlü gelmeyebiliyor.
Dil merkezleri, hafıza irtibatları ve çağrışımlar ortasında kısa müddetli trafik yaşanıyor. Sonuç olarak yüzü anında tanımak kolay kalırken isim hatırlamak daha yorucu hale geliyor. En hudut bozucu kısım ise birden fazla vakit ismin sohbet bittikten sonra akla gelmesi.
