Parmak Çıtlatmak Eklem İltihabına Yol Açar mı?
‘Parmaklarını çıtlatma, ileride romatizma olursun’ cümlesini hayatında en az bir kere duymayan yoktur. Bilhassa çocukken parmaklarını çıtlatan herkesin kulağına fısıldanan bu ikaz, yıllardır neredeyse kesin bir bilgi üzere anlatılıyor.
Ancak bilimsel çalışmalar bu inancı desteklemiyor. Parmak çıtlatmanın eklem iltihabına ya da halk ortasında söylendiği formuyla romatizmaya yol açtığını gösteren güçlü bir ispat yok.
Parmak çıtlatırken aslında ne oluyor?
Parmak çıtlatırken duyulan ses, kemiklerin birbirine sürtmesinden gelmiyor. Yani o meşhur “çıt” sesi, eklemin kırılması ya da aşınması manasına gelmiyor.
Parmak eklemlerinin içinde sinoviyal sıvı ismi verilen kayganlaştırıcı bir sıvı bulunuyor. Eklemi süratlice gerdiğinizde bu sıvının içindeki gazlar küçük kabarcıklar oluşturuyor. Bu kabarcıkların ani basınç değişimiyle ortaya çıkardığı ses de parmak çıtlatma sesi olarak duyuluyor.
Bu yüzden birebir parmağı art geriye tekraren çıtlatmak genelde mümkün olmuyor. Gazların yine sıvıya karışması ve eklemin tekrar ses çıkaracak hale gelmesi için kısa bir müddet gerekiyor.
Bilimsel araştırmalar romatizma savı için ne söylüyor?
Bu bahiste en meşhur örneklerden biri Dr. Donald Unger’ın kendi üzerinde yaptığı deney. Unger, yaklaşık 60 yıl boyunca sırf sol elinin parmaklarını çıtlattı, sağ elini ise çıtlatmadı. Yıllar sonra iki elinde de artrit bulgusu olmadığını raporladı.
Elbette bu tek kişilik bir deneydi. Yani tek başına kesin ispat sayılmaz. Ancak daha sonra yapılan geniş kapsamlı araştırmalar da benzeri bir sonuca ulaştı: Parmak çıtlatan şahıslarda el osteoartriti görülme oranı, çıtlatmayan bireylerden manalı biçimde yüksek değildi.
Kısacası parmak çıtlatmak, sanıldığı üzere eklemleri “bitiren” ya da ileride romatizmaya yol açan bir alışkanlık değil. Bu inanış, bilimsel datadan çok aile büyüklerinin ihtarlarıyla yayılmış eski bir kent efsanesine benziyor.
Peki parmak çıtlatmanın hiç ziyanı yok mu?
Ara sıra parmak çıtlatmak birden fazla kişi için zararsız kabul ediliyor. Lakin burada kıymetli olan şey, bunu ne kadar sık ve nasıl yaptığınız.
Bazı araştırmalarda uzun periyodik ve ağır parmak çıtlatma alışkanlığı olan bireylerde el şişliği ve kavrama gücünde hafif azalma görülebileceği belirtiliyor. Bu, parmak çıtlatmanın romatizma yaptığı manasına gelmiyor; daha çok eklem etrafındaki yumuşak dokuların zorlanabileceğini gösteriyor.
Eğer parmak çıtlatırken ağrı, şişlik, kilitlenme, uyuşma ya da hareket kısıtlılığı oluyorsa bu artık sıradan bir çıtlama alışkanlığı üzere görülmemeli. Bu türlü bir durumda eklemde ya da etraf dokularda diğer bir sorun olup olmadığını anlamak için doktora görünmek daha gerçek olur.
