Manipülasyona Uğradığınızı Fark Ettirmeyen Sinsi Psikoloji Sistemi: DARVO
Son yıllarda psikoloji tartışmalarında sıkça duyulan DARVO kavramı, tartışma anlarında gerçeğin nasıl karşıt yüz edilebildiğini anlatıyor. Münasebetlerde, arkadaşlıkta, aile içinde hatta iş ortamında bile karşılaşılabilen bir manipülasyon kalıbı olarak tanımlanıyor.
Kaynak 1, Kaynak 2
DARVO nedir ve neden bu kadar tesirli?
DARVO, psikolog Jennifer Freyd tarafından ortaya atılan bir kavram. Açılımı ‘Deny, Attack, Reverse Victim and Offender’. Yani inkar etme, akına geçme ve mağdur ile cürümlünün yerini aksine çevirme.
Zarar verici davranışla yüzleşen kişi evvel hareketi reddeder. Akabinde karşısındakini cürümler, abartmakla ya da yanlış hatırlamakla itham eder. Son kademede ise kendini haksızlığa uğrayan taraf üzere sunar. Böylelikle dikkat, yapılan davranıştan uzaklaştırılır ve tartışmanın tarafı büsbütün değişir.
Bu kalıp birden fazla vakit gaslighting ile iç içe ilerler. Kişi, yaşadıklarının gerçek olup olmadığını sorgulamaya başlayabilir ve vakitle kendi algısından kuşku eder hale gelebilir.
Günlük hayatta nasıl ortaya çıkar?
DARVO sırf şiddet içeren alakalarda görülmez; romantik bağlantılarda, arkadaşlıklarda, aile içinde ve iş ortamında sıkça ortaya çıkabilir.
Örneğin sadakatsizlik ortaya çıktığında ‘Son vakitlerde çok soğuktun, ne bekliyordun?’ üzere cümlelerle cürüm karşı tarafa yöneltilebilir. Hudut ihlali lisana getirildiğinde ‘Demek ben vahim bir insanım’ üzere sözlerle karşı taraf savunmaya zorlanabilir. Tartışmanın odağı süratle değişir ve incinen kişi durumu açıklamak yerine karşı tarafı sakinleştirmeye çalışırken bulur kendini.
Bu taktik tekrarlandıkça kişi yaşadıklarını küçümsemeye, kendini suçlamaya ve sıkıntıların kaynağı olduğuna inanmaya başlayabilir. Manipülasyonun en güçlü tesiri tam olarak burada ortaya çıkar.
Uzmanlara nazaran DARVO, denetim muhtaçlığı ve benlik imajını müdafaa isteğiyle bağlı.
Sorumluluk almak yerine cürmü istikamet değiştirmek, kişinin kendini muhafaza sistemi haline gelebilir.
Araştırmalar, bu taktiğe maruz kalan şahısların vakitle daha az inandırıcı görülebildiğini ve suçlayan tarafın daha az sorumlu algılandığını gösteriyor. Daima manipülasyon; telaş, özgüven kaybı, depresyon, suçluluk duygusu ve çaresizlik hissine yol açabilir. Uzun vadede travma sonrası gerilim belirtileri ve kimlik karmaşası görülebilir.
DARVO çoklukla tek seferlik değil, tekrar eden bir davranış örüntüsüdür. Daima inkâr edilen, hatalı hissettirilen ve her tartışmada mağdur rolü değiştirilen durumlar fark edildiğinde dayanak aramak ve hudutlar koymak kıymet taşır. Manipülasyonu tanımak, tesirinden korunmanın birinci adımı kabul edilir.
