Yapay Zeka Periyodunda Wellness Bölümü Milletlerarası Yatırımcıların Gözdesi Oldu

Günümüzün süratli tempolu dünyasında, fizikî sıhhat kadar ruhsal ve zihinsel sıhhatimiz da büyük bir ehemmiyet taşımaktadır. İşte tam da bu noktada “wellbeing” kavramı karşımıza çıkar. Wellbeing, bireylerin genel hayat kalitesini ve memnuniyetini tabir eden bir tabirdir. Fizikî, zihinsel, duygusal ve toplumsal bileşenlerden oluşan bir istikrar halini kapsar ve kişinin hayatını şekillendiren ana alanlarında nasıl hissettiği ile ilgilidir.

Wellbeing ibaresi, insanın sahip olduğu üç ana vücut olan fizikî, zihinsel ve ruhsal vücutlarda istikrar sağlayıcı günlük seçimler ile GALLUP’un 2010 yılında yayınladığı ve dünya nüfusunun %98’ini temsil eden Wellbeing Araştırmasında yer alan Meslek, Finansal, Toplumsal ve Çevresel Hayatta da eş vakitli olarak istikrar kurulmasını söz eden, tüm wellness ve hami tıp uygulamalarını da çatısı altında barındıran ana kapsayıcı bir terimdir.

TIME dergisi 2030 Komitesi tarafından, 2021 Şubat ayında yayınlanan bilgilere nazaran, 2021-2030 süreci gezegenin insan yerleşimi için uygun olup olmayacağının belirleyicisi olacak ve bu süreç içinde gezegeni ve tüm insanlığı kurtaracak olan 6 ana sütun inovasyon, eşitlik, sürdürülebilirlik, iktisat, liderlik ve wellbeing olarak belirtilmektedir.

Wellness, wellbeing çatı tabirin altında yer alan bir modül olup, genel olarak fizikî ve zihinsel sıhhati kapsayan idman, beslenme, SPA uygulamalarını içerir. Ama wellness teriminin kapsayıcılığı alanına son 5 yıldır mental wellness da girmiş olup,  duygusal ve zihinsel  dengeyi de artık içinde barındırdığını belirtmem lazım.

Wellbeing ve Wellness dallarında en fazla öne çıkan hususları sıralayacak olduğumda, en fazla eser yelpazesinin bu 8 ana kategoride piyasaya sunulduğunu görüyoruz;

• Kaliteli Uyku

• Fonksiyonel Beslenme

• Egzersiz

• Kilo Verme

• Güzellik 

• Stres İdaresi: Mindfulness ( Her ne kadar bölüm mindfulness terimini yalnızca gerilim idaresi, zihinsel ve duygusal istikrar ile bağdaştırsa da , aslında mindfulness terimi özfarkındalığın içine giren hayattaki her temel kolonu içinde barındırır)

• Zihinsel ve Duygusal İstikrar: Ruh Sıhhati & Mindfulness

• Sağlıklı Yaş Alma: Longevity & Wellaging  ( Bu husus üstteki tüm unsurları içine alsa da, bu başlığı kullanarak daha geniş yelpazede  eser ve hizmet sunan az da olsa marka mevcuttur)

Bu kategorilerde global pazarda arz edilen eserleri;

• Harici ve dahili yolla alınan çeşitli bitkisel&hayvansal kökenli besin ve besin takviyeleri

• Kişiye özel tıbbi sıhhat ürünleri ve teknolojik bio-hacking ürünleri

• Wellness Turizmi  

• AI tabanlı genel ve şahsileştirilmiş uygulamalar 

olarak 4 genel unsurda sınıflandırabiliriz.

2024 yılında Küresel Wellness Economy Monitörü tarafından, sıhhat iktisadının 2023 yılında 6,3 trilyon dolarlık bir tepeye ulaştığını ve 2028 yılına kadar yaklaşık 9 trilyon dolara çıkmasının beklendiği belirtildi. 2025 yılında global wellness pazarı üzerine MC Kinsey’in son yaptığı “Wellness’ın Geleceği”  isimli araştırmasında sıhhat, uyku, beslenme, fitness, hoşluk ve mindfulness olmak üzere altı öne çıkan kategoriye odaklanılmış. Bunun nedeni de, global yatırımcıların bu 6 kategoriye olan ilgisinin artması, bu alanlarda çokça gerçekleşen şirket birleşmeleri ve satın almalar.  Çin, Almanya, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri’nde 9.000’den fazla tüketici tahlilinin yapıldığı bu araştırmada öne çıkan iki ana fikir şu halde açıklanıyor;

• Genç tüketiciler sıhhati yeni formlarda kavramsallaştırıyor.

• Sağlık artık yeni alanlarda ortaya çıkıyor.

Bu rapora nazaran; bilhassa Y jenerasyonu (1981-1996 ortası doğumlular) ve Z jenerasyonu (1990 -2010 ortası doğumlular)  için sıhhat orta sıra yapılan bir dizi aktivite yahut satın alma değil, günlük şahsileştirilmiş bir uygulama haline gelmiş durumda. Z nesli denilen genç demografik kümeler wellness sanayisini ileriye taşıyor olsa da, yaş olarak daha büyük tüketiciler olan Y jenerasyonunun wellness kavramının genişleyen tarifine daha fazla ilgi gösterip, hayat biçimlerine adapte ettikleri görülmeye başlanmış.

Wellness’a olan talebin her yıl %4 ile %5 oranında büyüdüğü varsayım ediliyor ve tüketiciler için her zamankinden daha değerli bir noktaya taşındığı görülüyor. Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’nde, yıllık harcamaların 500 milyar doları aştığı wellness bölümünde, ABD’deki tüketicilerin %84’ü sağlıklı hayatın “en önemli” yahut “önemli” bir öncelik olduğunu belirtiyor.  İngiltere’de bu sayı %79, Çin’de ise %94’e çıkıyor.

Özellikle genç jenerasyonların sağlıklı ömrü giderek daha fazla önceliklendirildiğinin tespit edildiği araştırmada, ABD’deki Z jenerasyonu (1997 ile 2012 ortasında doğanlar) ve Y nesli (1981 ile 1996 ortasında doğanlar) kuşaklarının yaklaşık yüzde 30’u, bir yıl öncesine kıyasla sağlıklı ömrü “çok daha fazla” önceliklendirdiğini bildirirken, bu oran eski jenerasyonlarda yüzde 23’e kadar çıkıyor.

Ve şu sonuca da doğal ben hiç şaşırmadım;Z jenerasyonu “daha uygun görünüm”ü üçüncü sıraya yerleştirirken, Y jenerasyonu daha çok hayatla ilgili farkındalık yükselişine yani mindfulness ismi altında yer alan meditasyon, nefes teknikleri, şuurlu seçim yapmayı teşvik eden klasik uygulamalara değer veriyor.

Ve bu istatistiklerden sonra süratle evrimleşen teknolojinin insan ömründe wellbeing halini nasıl destekleyebileceği sorusuna gelmek istiyorum.

Yapay Zeka yanlışsız ve gayeye yönelik kullanıldığı takdirde; daha sağlıklı, daha şuurlu bir hayat sürme gayemizde kıymetli bir takviye aracı haline gelebilir. Bu dönüşüm, YZ’nin bütünsel sıhhat alanında süratle yaygınlaşmasıyla somutlaşmaktadır.

Yapay Zeka bilhassa bütünsel sıhhat alanında bilhassa aşağıdaki kategorilerde büyük yararlar sağlayan hallerde ömrümüze süratle girdi;

Yapay Zekanın Bütünsel Sıhhatte Rolü:

• Fiziksel Sıhhatte Şahsileştirme: Kişiselleştirilmiş Sıhhat Hizmetleri, longevity çalışmaları ve biyoteknolojik gelişmeler (Yapay organ, uzuv üretimi vb.).

• Mental ve Duygusal Wellbeing: Psikolojik Danışmanlık, Gerilim İdaresi, Kaliteli Uyku ve Mindfulness uygulamaları.

• Eğitim ve Öz-Koçluk: Henüz başlangıç basamağında olsa da, Health Coach uygulamaları aracılığıyla bireye özel spesifik danışmanlık ve eğitimler.

Kişinin Hayat Şekline Özel Koçluk Servisleri 

Yapay zeka ve sağlıklı ömrün kesiştiği nokta, şahsileştirilmiş bakım ve takviye için yeni imkanlar sunan çok geniş bir alan. Bu teknolojiler, farkındalık uygulamaları konusunda rehberlik sunmak, nefes antrenmanı önerme, sıhhat ölçütlerini takip etmek, farkındalık ve öz bakımı teşvik eden ilgi cazip, etkileşimli tecrübeler yaratmak yahut eğitim kaynakları sağlamak üzere fizikî ve zihinsel wellbeing halini geliştirmek için tesirli araçlar sunuyor ve bu arz ve talep her gün daha da gelişecek. Örneğin halihazırda AI biyometrik datalar aracılığıyla gerilim düzeylerini izlemeye yardımcı olabiliyor, gerçek vakitli gereksinimlere nazaran uyarlanmış meditasyon uygulamaları yahut nefes idmanları de önerebiliyor.

Yapay zekanın sıhhat koçu olarak kullanıldığı durumlar, sağlıklı hayatı daha erişilebilir ve ferdî gereksinimlere nazaran uyarlanmış hale getirme istikametindeki artan eğilimi çok net yansıtıyor. 

Kritik İstikrar ve İnsani Bilgelik

İşte bu noktada tüketicilerin epeyce dikkatli olması ve sağduyulu bir yaklaşım sergilemesi çok değerli. Bu tıp uygulamalar şuurlu bir formda kullanıldığında talep doğrultusunda arz sunabiliyor; bu noktada yapay zeka klâsik uygulamaları tamamlayarak, yeterlilik halinizi yükselten ve sürdürülebilir kılmasını sağlayan hatırlatmalar ve teklifler sunabilir. 

Ama şunu asla unutmamak gerekir:  

Biz makine değiliz, insan olarak holografik varlıklarız ve sağlıklı ömrün bilgeliği içimizde saklıdır!

Teknoloji bizlere rehberlik edebilir ve uygunlaştırma sağlayabilir, fakat gerçek transformasyon dediğimiz dönüşüm üstünde derinlemesine çalışılan ferdî bir seyahattir. Nizamlı meditasyon ve burundan alınıp verilen yoga ilmine dayalı pranayama nefes idmanları vb. her türlü farkındalık çalışması sonucunda tüm beşerler kendi içsel rehberlik düzeneğine ulaşabilir ve kendi için en hakikat olan yolu bu içsel rehberliği sayesinde seçebilir.

Bu çeşit teknolojik gelişmeler hakkında bilgi sahibi olmak ve değerlerimizle ve gereksinimlerimizle uyumlu bir formda bunlarla ilgilenmek elbet çok kıymetlidir, teknolojinin getirdiği nimetlerden muhakkak faydalanmalıyız.  Fakat takviye almayı düşündüğünüz AI tabanlı sıhhat uygulamalarını seçerken, yalnızca teknolojik olarak gelişmişliğine değil, birebir vakitte etik pahalara de ehemmiyet veren, içerik ve rehberlik sistemleri saygın uzmanlar tarafından oluşturulmuş şirketlerin geliştirdiği uygulamaları seçmelisiniz.

Şahsen Türkiye’den bana bu tür  uygulamalara danışmanlık vermem için gelen  projelerde, geliştiricilerin bütünsel sıhhat kavramı ile ilgili neredeyse hiçbir fikri ve know-how’ı  olmaması nedeniyle, kurguların baştan sona yanlış yapıldığına çok sık şahit oluyorum. 

Sonuç olarak AI gelişmeye devam ettikçe, wellness alanındaki uygulamaları da genişleyecek ve bütünsel sıhhat ve yeterlilik halimizi desteklemek ve geliştirmek için yenilikçi yollar sunacak. 

Hepimize düşen misyon ise dünya süratle dönüşürken, insan olarak üstümüze düşen ana ödevimiz olan vücudumuza ve zihnimize uygun bakarak, kendimizi sonsuz keşif seyahatimizde inançlı ve sürdürülebilir adımlar atmaktır.

Ebru Şinik | Wellbeing Derneği Yönetim Kurulu Başkanı