Terk Edilen Punch Maymun ve Bağlanmanın Psikolojisi

Bağ ansızın kesildiğinde yaşanan şey yalnızca bir ayrılık değildir. Bu, bir ilginin bitmesi değil; bir inanç sisteminin çökmesidir. Zira bağ, duygusal bir tercih değil, biyolojik bir gereksinimdir. Bir yavru için terk edilme “üzülmek” değildir. Tehdittir. Evrimsel hafızamız şunu bilir: Yalnız kalmak, hayatta kalma riskidir.

Bağ koptuğu anda vücut düşünmez; reaksiyon verir. Gerilim sistemi devreye girer. Kalp hızlanır, kaslar gerilir, içsel bir huzursuzluk yükselir. Organizma aramaya başlar. Seslenir, ağlar, istikametini kaybetmiş üzere dolaşır. Zira hudut sistemi için bağ, bir konfor alanı değil; düzenleyici bir merkezdir.

Cevap gelmezse süreç değişir.

İlk kademede protesto vardır. Yüksek sesle bir “geri dön” daveti. Akabinde donakalma gelir; organizma tehdit karşısında kilitlenir. Sonrasında ise geri çekilme başlar. Duygusal bir kapanma. Teması azaltma. İç dünyaya çekilme.

Punch’ın imgelerindeki o tarafsız bekleyiş tahminen de tam olarak budur. İnançlı limanını kaybetmiş bir hudut sisteminin arayışı. Bir yere bakar lakin aslında bir kişiyi arar. Bir objeye sarılır lakin aslında düzenlenmek ister zira vücut şunu fısıldar:

“Güvende değilim, dünya tehlikelerle dolu.”

Bu sırf bir maymuna has değildir. İnsan beyni de birebir prensiple çalışır. Erken devirde yaşanan terk edilme tecrübeleri, ileriki münasebetlerde ya çok dert ve terk edilme korkusu olarak ya da tam bilakis duygusal aralık ve uzaklaşma olarak ortaya çıkabilir. Biri çok tutunur. Oburu kimseyi yaklaştırmaz. İkisi de birebir yerden konuşur.

Travma her vakit dramatik bir olay değildir. Bazen yalnızca şu cümledir:

“İhtiyacım vardı ve kimse gelmedi.”

Sinir sistemi, cevapsız kalmış gereksinimleri karşılamakta çaresizdir. Punch’ın öteki bir canlıyla temas kurmak yerine bir peluş oyuncağa sarılması tesadüf değildir. Psikanalist Winnicott çocuğun ayrılık durumlarında bir “geçiş nesnesi” geliştirebileceğini söyler. Bu bir battaniye, oyuncak ya da sembolik bir obje olabilir.

Hepimizin bir devir sarıldığı şeyler olmadı mı?

Bir ileti ekranı.

Bir anı.

Bir müzik.

Fakat, düzgünleşme sırf objeyle olmaz. Düzgünleşme bağlantıda olur zira hudut sistemi kelamlara değil, tecrübeye inanır.

Çünkü Punch bir haber değildi. Bir metafordu.

• Terk edilmiş çocuktu.

• Görülmemiş gençti.

• Duyulmamış yetişkindi.

Ayna nöron sistemimiz acıyı tıp ayrımı yapmadan algılar. Birinin yalnızlığını gördüğümüzde vücudumuz o yalnızlığı tanır. Tahminen de Punch’a üzülürken kendi çocukluğumuzdaki küçük halimize baktık.

Carl Rogers şöyle der:

“Derinlemesine anlaşılmak, iyileştiricidir.”

Punch’ı anlamaya çalışırken tahminen de kendi içimizdeki terk edilmiş parçayı görmeye çalıştık.

Belki de Punch’ın kıssası bu kadar tesirli oldu zira bağ kopuşu yalnızca büyük travmalarla değil, küçük anlarla her gün deneyimliyoruz.

Bu yüzden kimi beşerler iletilere geç karşılık geldiğinde huzursuz olur.

Bazıları “gitme” dememek için susar.

Bazıları kimseye muhtaçlık duymuyormuş üzere görünür ancak içten içe görülmeyi bekler. Zira sorun Punch değildi. Problem, içimizde bekleyen o modüldü. Biz büyürüz lakin içimizdeki o küçük kesim hala inançlı bir liman arar.

Belki sorun yalnızca limanı bulmak değildir.

Bazen sıkıntı, bir diğeri için liman olabilmektir.

Son olarak, Punch’ın kıssası bize yalnızca bağlanmayı değil, bağdan koparılmanın ne manaya geldiğini de tekrar düşündürdü zira bir yavru için bağ sırf annesiyle değil, yaşadığı etrafla, ritmiyle, tanıdığı dünyayla kurulur. Doğal bağlamından koparılan her canlı, yalnızca yer değiştirmez yaşamsal bir nizam kaybı yaşar.

Hayvanat bahçeleri çoğu vakit muhafaza ve bakım hedefiyle var olsa da bir göğüslü için hudutlu alan, denetim edilen temas ve doğal bağların kesintiye uğraması ruhsal açıdan karmaşık sonuçlar doğurabilir zira özgürlük yalnızca hareket etmek değil kendi bağları ile kendi spontanitesini sürdürebilmektir.

Punch bize şu soruyu sormamıza neden oluyor:

Bir canlıyı korumak ile onu tabiatından koparmak ortasındaki çizgi nerede başlar?

Gerçek bakım, bir canlıyı yalnızca hayatta tutmak değil; onun bağ kurma hakkını, ritmini ve tabiatını mümkün olduğunca koruyabilmektir.

Her canlı büyür fakat bağ kurma muhtaçlığı hiç büyümez.

‘İnsan bağlantılarla yaralanır, münasebetlerle düzgünleşir.’

— Doç. Dr. Kahraman Güler